Takım Tutucular

Doğru tutucu neye göre seçilir?

İlk belirleyici tezgâhın fener mili koniğidir: SK (DIN 69871), BT (MAS 403), HSK (DIN 69893) veya Capto. Ardından tutucu tipi gelir — pens tutucu, Weldon, sıcak geçme, hidrolik, malafa. Üçüncü olarak sıkma çapı ve gauge boyu, yani takımın fener milinden ne kadar çıkacağı belirlenir. Hassas işlerde bunlara salgı (run-out) değeri eklenir; yüksek devirde çalışan tutucularda dengeleme (balans) sınıfı da sorulur.

Pens tutucu ve ER pens

ER pensi (DIN 6499 / ISO 15488) yarıklı konik bir kovandır; somunla sıkıldığında silindirik saplı frezeyi, matkabı veya kılavuzu merkezî biçimde kavrar. ER8'den ER40'a kadar seriler kullanılır ve her pensin yaklaşık 1 mm'lik bir sıkma aralığı vardır. Takım sapı bu aralığın dışındaysa pens takımı tam kavramaz; bu yüzden pens setini tezgâhta kullandığınız sap çaplarına göre tamamlamak gerekir.

Redüksiyon kovanı ve döner punta

Mors konik saplı bir takımı daha büyük bir koniğe geçirmek için redüksiyon kovanı (DIN 228) kullanılır; MK2→MK3, MK3→MK4 gibi. Kovanlar tırnaklı ya da çekme vidalı uçlu olabilir. Torna tezgâhında uzun parçanın gezer punta tarafını desteklemek için ise döner punta kullanılır: içindeki rulmanlar sayesinde parçayla birlikte döner, sürtünme ve ısınma yapmaz. Mors konik numarası gezer puntanın koniğine uymalıdır.

Hassas takım tutucu markaları

TEKOMA'nın BT, SK ve HSK konik tutucu, pens ve somun grupları ile DEĞERLİ Makina'nın hassas takım tutucu serileri tedarik ettiğimiz kataloglarda yer alır. Katalogdan seçtiğiniz kodu iletmeniz yeterli; stok ve termin bilgisiyle aynı gün dönüş yapıyoruz.

Konik tutucu tipleri karşılaştırması

Tutucu seçiminde ilk soru tezgâhın fener mili koniğidir. En yaygın dört sistem şöyle ayrışır:

SK, BT ve CAT aynı 7:24 koniği paylaşır ama birbirinin yerine kullanılamaz. Fark flanşın kalınlığı ve simetrisi, tahrik kaması yeri ve çekme civatasının dişindedir; BT metrik, CAT inç diş kullanır. Konik aynı diye SK tutucu BT tezgâha takılmaz.

HSK'da rakam koniğin değil flanşın çapıdır. HSK-A63'ün koniği 63 mm değildir; flanş çapı 63 mm, konik büyük çapı yaklaşık 48 mm'dir. HSK-A100'de flanş 100 mm, konik yaklaşık 75 mm'dir.

BT serisi temel ölçüler

HSK neden yüksek devirde tercih edilir?

SK ve BT tutucular yalnızca konikten merkezlenir; flanş ile fener mili burnu arasında tasarım gereği boşluk vardır. Devir yükseldikçe fener mili merkezkaç kuvvetiyle genleşir, tutucu içeri doğru çekilir ve eksenel konum kayar. HSK'da sap içi boştur ve kilitleme pençeleri içeriden açılır: mil genleşirken sap da genleşir, sıkma kuvveti korunur. Ayrıca HSK hem konikten hem flanş yüzeyinden temas ettiği için eksenel boşluk yoktur, takım değişiminde tekrarlanabilirlik yüksektir.

Pratikte SK ve BT tutucular yaklaşık 12.000 dev/dk'ya kadar rahat çalışır; daha yüksek devirlerde ve ince finiş işlerinde HSK öne çıkar. HSK'nın Form A tipi otomatik takım değiştirmeli orta tork uygulamaları, Form E ve F ise çok yüksek devirli düşük tork uygulamaları içindir.