Makine Kılavuzu ve Diş Açma

Kör delik mi, geçme delik mi?

Kılavuz seçiminde ilk soru budur, çünkü talaşın nereye gideceğini belirler. Geçme deliklerde düz kanallı, spiral uçlu kılavuz (gun tap) kullanılır: talaşı önüne iter, delikten aşağı atar. Kör deliklerde ise helis kanallı kılavuz gerekir; talaşı geri, yukarı çeker. Yanlış seçimde talaş delik dibinde sıkışır ve kılavuz kırılır — kırık kılavuzu delikten çıkarmak çoğu zaman parçayı hurdaya çıkarır.

Makine kılavuzu ile el kılavuzu farkı

El kılavuzu takımları genellikle kaba, orta ve hassas olmak üzere üçlü set hâlindedir; diş kademeli olarak açılır. Makine kılavuzu tek geçişte, matkap tezgâhında ya da işleme merkezinde çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Tezgâhta el kılavuzu kullanmak hem yavaştır hem diş kalitesini düşürür.

Kılavuz öncesi delik çapı

En sık yapılan hata delik çapının yanlış seçilmesidir. Delik çok dar açılırsa kılavuz zorlanır ve kırılır; çok geniş açılırsa diş tam dolmaz ve bağlantı mukavemeti düşer. Örnek vermek gerekirse M8×1,25 için yaklaşık Ø6,8 mm delik açılır. Her diş ölçüsü için doğru delik çapını sipariş sırasında birlikte teyit ediyoruz.

Standartlar ve tolerans

Küçük çaplarda (yaklaşık M1–M10) DIN 371, daha büyük çaplarda DIN 376 kullanılır; ikisi sap çapı ve takım boyuyla ayrılır. İnce diş için DIN 374, el kılavuzu setleri için DIN 352 yaygın standartlardır. Diş tolerans sınıfı (6H, 6HX) ve kaplama (HSS-E, TiN) malzemeye göre seçilir.

Diş sıyrıldıysa

Mevcut bir dişi onarmak gerekiyorsa helicoil takımları kullanılır: delik büyütülür, özel kılavuzla diş açılır ve yay şeklindeki çelik iç diş yerleştirilir. Onarım seti, özel kılavuz ve takma aparatı birlikte çalışır.

Teklif için

Diş ölçüsü ve hatvesi (M8×1,25 gibi), diş tipi (metrik, ince diş, boru dişi), delik tipi ve malzeme bilgisi yeterlidir.

Kılavuz öncesi delik çapı tablosu

Metrik kaba diş (DIN 13) için talaşlı kılavuzlarda kullanılan delik çapları:

İnce dişte en çok sorulan üç ölçü:

Tabloyu doğru kullanmak

Pratik kural "delik çapı = anma çapı − hatve" şeklindedir ve yaklaşık %70–75 diş dolgunluğu verir. Bu oran tesadüfi değildir: mukavemet ile kılavuz kırılma riski arasındaki dengedir. Dolgunluğu %100'e çıkarmak mukavemete çok az katkı verirken kesme kuvvetini ve kılavuzun kırılma riskini belirgin biçimde artırır.

Tabloya şu düzeltmeler uygulanır:

• Paslanmaz çelikte deliği yaklaşık 0,1 mm büyütün; malzeme kesmeden sonra geri yaylanır ve diş sıkışır.
• h7 toleranslı hassas matkap kullanıyorsanız yine 0,1 mm pay ekleyin.
• Karbür matkapla paslanmaz işliyorsanız 0,2 mm'ye kadar büyütme kabul edilebilir.
• M10 × 1,25 için bazı çizelgeler 8,80 mm verir; iki değer de kullanılır, malzemeye göre seçilir.

Bu tablo yalnızca talaşlı (kesici) kılavuzlar içindir. Ovalama — form — kılavuzlarında talaş kaldırılmaz, malzeme sıkıştırılarak şekillendirilir; delik belirgin şekilde daha büyük açılır ve bu tablo geçersizdir. Ovalama kılavuzu kullanıyorsanız diş ölçüsünü yazın, ayrı değeri birlikte belirleyelim.